mirdita

<%@ Language=JavaScript %> mirdita

Mirdita , miresevini ne www.mirdita.net Letersi, Histori, Art& Kulture, Forum, E-Mail falas me .. @mirdita.net

Mirësevini në www.mirdita.net

:: Preng Marka Prenga

Ndihmesa e Dom Prend Sulit n� etnokultur�n komb�tare

Nd�r krahinat e vet�qeverisura sipas dokeve, vatra t� q�ndres�s antiosmane, Mirdita zinte kryet e vendit. �sht� shum� dometh�n�s fakti se n� �Konferenc�n Komb�tare t� studimeve etnografike� m� 1976, mirdita qe e vetmja krahin� q� u p�rmend n� t� gjitha referatet, kumtesat dhe diskutimet e mbajtura n� at� konferenc�.

Ndon�se Mirdita p�rflitet si krahin� e prapambetur cubash, edhe m� her�t, por sidomos gjat� Rilindjes ajo i ka dh�n� shum� kultur�s komb�tare shqiptare. Mjafton t� p�rmendim se alfabetin q� p�rdor sot kombi shqiptar ka autor� dy mirditor� Prend Docin e Dod� Kolecin, q� shum� �studiues� me gjaca plancit mundohen me i l�n� n� harres� e mandej me ua veshun t� tjer�ve, sikur kan� nisur t'ua veshin.

Ndihmesa e Prend Sulit spikat n� disa fusha dijesh. Ai �sht� marr� me etnologji, hulumtime gjuh�sore e histori,

N� fush�n e etnologjis�

Nga materialet e botuara shquhet artikulli �N�p�r Mirdit�, q� �sht� nj� v�shtrim i sakt� etnologjik, i paraqitur mbi nj� baz� konkret gjeografike dhe historike. N� at� artikull, p�r kushtet konkrete t� nj� treve t� caktuar, kashnjetit, p�rshkruan drejt e sakt� struktur�n dhe shkall�zimin e organeve drejtuese t� vet�qeverisjes dhe t� dokeve e kanunit t� vendit. Ve�ori karakteristike e k�tij punimi �sht� forma. Ai e nis dhe e mbaron n� form� bashk�bisedimi.

N� nj� artikull tjet�r �Kokra t� vjetra mirditore� jep nj� pasqyr� t� holl�sishme, t� sakt� e sistematike t� zejeve n� Mirdit�, duke treguar n� rend kronologjik dhe shtrirjen e tyre n� sht�pi t� ve�anta mjeshtrish, n� katunde e bajrake t� ndrysh�m. N� artikullin tjet�r �Nj�r�zit e kanus� trajtohen disa ve�ori t� zbatimit t� kanunit n� Mirdit�. Duke krahasuar t� kaluar�n me t� tashmen, ai shtron edhe ��shtjen e raportit kanun-njeri e njeri-kanun, problem ky filozofik i dor�s s� par�.

Ndihmesa m� e madhe e Prend Sulit n� visarin e kultur�s t� maleve, ashtu si zbatohej n� Mirdit�. Prend Suli ka merit� jo vet�m p�r mbledhjen e l�nd�s, por edhe p�r ndihm�n q� ka dh�n� p�r sakt�simin e ��shtjeve t� ve�anta q� dilnin gjat� pregatitjes s� l�nd�s p�r botim. K�to d�shmohen si nga let�rk�mbimi q� ruhet n� arkiv, ashtu edhe nga disa ish kolege pune si Benedik Dema, M�hill {uni e ndonj� tjet�r.

Edhe kur shkruan p�r ��shtje jo etnologjike po gjuhe, Prend Suli v� n� pah disa doke t� vjetra q� t� mahnisin, sikurse �sht� kremtimi i kthimit t� diellit p�r s� mbari (hak vera), q� zor se e ka trajtuar k�tu nd�r ne tjet�r kush.

N� fush�n e hulumuntimeve gjuh�sore

Duke qen� n� detyr�n e kapedanit t� Abacis� s� Oroshit, pra sekretar i saj, Prend Do�i e porosit q� ve� detyr�s zyrtare t� mblidhte edhe fjal� e shprehje p�r fjalorin q� i mendonte t� botonte. K�shtu Prend Suli u b� nj� nd�r bashk�autor�t m� prodhues t� fjalorit t� njohur t� �Bashkimit� t� botuar nga Prend Do�i m� 1908.

{do shkrim i Prend Sulit shquhet p�r p�rdorimin me p�rpikm�ri t� s� folmes s� Mirdit�s, p�r fjalorin shum� t� pasur me fjal� shqipe vendi, shum� prej t� cilave nga mosp�rdorimi kan� dal� jasht� qarkullimit letrar e aq jan� harruar sa tash edhe vendasit nuk e dijn� ma.

Prend Suli ka shkruar edhe disa artikuj mbi frazeologjin� shqipe, duke dh�n� nj� list� t� gjat� frazeologjike shum� interesante. Paraqet interes gjuh�sor dhe etnologjik shpjegimi q� i ka dh�n� Prend Suli fjal�s �K�shnell�, duke e lidhur me mitologjin�, kthimin e diellit nga vera.

N� fush�n e historis�.

N� artikullin �Prej vrojtores� Prend Suli trajton nj� tip banese operative, luftarake, e cila ka qen� p�rdorur gjer�sisht n� mal�sit� shqiptare vatra qendrore antiosmane, t� pakt�n me sa kam hulumtue un� prej Kelmendi e deri n� Lur�. Ndaj k�tij tipi banese, t� r�ndomt� gjat� dy shekujve t� par� t� pushtimit osman, e cila ka dal� jasht� p�rdorimit me hyrjen n� p�rdorim t� arm�ve vetiake t� zjarrit dhe me p�rhapjen e misrit, ku u kalua n� nd�rtimin e banesave t� tipit kull�, askush nuk e ka shtruar si ��shtje t� r�nd�sishme historike lidhur me q�ndres�n n� male n� kushtet e luft�s s� gjat� shum�shekullore n� rrethim, askuj nuk i ka t�rhequr v�mendjen. Edhe pse Prend Suli nuk e ka trajtuar n� prizmin e vet�mbrojtjes, ai ka dh�n� faktin e studiuesit duhet t� b�jn� interpretimet dhe p�rgjith�simet e duhura.

T� dh�na historike mjaft t� r�nd�sishme p�r Mirdit�n kan� edhe dy dor�shkrime t� Prend Sulit q� ruhen n� Arkivin Qendror Historik n� Tiran�.

I pari, me titull �E k�yrmja p�r s'largu n�p�r Mirdit� t� dikueres� prej 37 faqesh t� shkruara me dor�, p�rshkruan me mjaft sakt�si ngjarje t� gjysm�s s� dyt� t� shekullit XIX n� Mirdit�. N� qend�r t� v�mendjes jan� dy institutet kryesore t� koh�s n� Mirdit�: Abacia dhe Gjomarkajt.

N� k�t� dor�shkrim ka r�nd�si t� ve�ant� numri i sakt� i mirditasve, pjes�marr�s n� luft�n e Krimes� q� jepet me shifr�n 885. Prend Suli shkruan se atje ishte Ndue Geg� Lleshi, i cili e tregonte jo vet�m gjith� rrjedh�n e pun�ve, por edhe mbante mend e kujtonte pothuajse gjith� pjes�marr�sit. P�r k�t� ekspedit� n� shum� shkrime thuhet se ishin t� pakt�n 5000 vet�. Puna �sht� se mirditasit nuk dilnin n� rreshtime paraluftimi, gjer�sin� e frontit e merrnin qesim p�r pes� mij�, po ashtu edhe rrobat, ushqimin e rrogat etj. Kjo d�shmon se nj� mirditas dinte t� luftonte p�r pes� ushtar� t� rregullt�.

Dor�shkrimi i dyt� ka si titull �P�rpjekjet atdhetare n�p�r Mirdit� 1856-1913 pra �sht� nj� shtes� e t� parit, ve� k�tu si tem� kryesore �sht� lufta kund�r pushtuesit.

K�tu ka r�nd�si nj� fakt shum� i p�rmendur, por i pa shpjeguar sakt� n� veprat tona historike. �sht� fjala p�r Abat Do�in, ai prini Turgut Pash�s m� 1910, si� �sht� shkruar gjithandej. Madje ashtu e ka p�rshkruar edhe doktori gjerman i Turgut Pash�s Ernest Jack. �sht� interesant se qysh� m� 1969 studiusi gjerman G. Robel e v� n� dyshim mendimin e shprehur nga Jack dhe shkruan se doktori nuk e kuptoi l�vizjen dinake t� shahut t� Abat Do�it.

Po si q�ndron n� t� v�rt�t� puna?

Si hyri n� Shkod�r m� 27 korrik 1910, sipas rregullave t� koh�s, paria e klerit katolik i b�ri vizit� Turgut Pash�s. Abat Do�i i p�rmendi gjeneralit privilegjet e njohura t� Mirdit�s. Turguti iu p�rgjigj se ato i njoh e i nderoi p�r derisa i ka dh�n� Sulltani. Por dreqi nuk flinte, armiku i p�rhersh�m sllavi. Nd�rkoh�, konsulli rrufesh�m n� Mirdit�, do t� kapte gjith� ata krer� kryengrit�s t� Kosov�s q� nuk kapi dot atje, pasi ata jan� grumbulluar t� gjith� n� Mirdit�. K�t�, ky rus e raportoi k�shtu, p�r inate t� Mirdit�s, po e dinte mir� se krer�t kosovar� kishin kaluar me koh� n� Mal t� Zi.

Si p�rgatiti ushtrin�, jo pak po 32 bataljone Turguti, th�rriti abatin dhe i tha: m� prij se dua me dal� me pa Mirdit�n! Pra e vuri p�rpara me hut�! Ndryshe �sht� me i pri, e ndryshe me t� vu p�rpara me zor! E pse e b�ri k�t� Turgut Pasha? Sipas Prend Sulit k�t� e b�ri p�r k�to arsye:

E para, p�r me i ul� kryet Abatit, e dyta p�r me i tregue Austris� si mbrojt�se e kultit se me qytetar�t e mi b�j si t� due vet�, e treta dhe m� e r�nd�sishmja, duke pasur p�rpara Abatin asnj� mirditas nuk i kthente pushk�n.

Sidoqoft�, edhe pse peng i Turgutit, Abati dijti t� ndikoj� mbi t� q� te 32 bataljonet turke kaluan n�p�r Mirdit� duke b�r� sa m� pak d�me. Madje edhe te Gurra e L�ma�es, ku ngelen fushimin, mishin e lak�rishtet i blen� me pare e nuk i grabit�n. K�t� e sqaron mir� dom Prend Suli n� k�t� dor�shkrim.

Duke i mbyllur k�to sh�nime do t� thoja se mbledhja dhe botimi i shkrimeve t� k�tij atdhetari e studiuesi t� palodhur do t� ishte nj� sh�rbim i vyer q� i b�het jo vet�m traditave kulturore t� Mirdit�s po t� mbar� kombit.

T� nderuar profesor� dhe kumtues t� Konferenc�s Shkencore

�Mirdita n� Histori dhe etnokultur�

T� nderuar pjes�marr�s!

T� ftuar nga Lezha, Shkodra, Tiran�, Puka, Kurbini, etj

M� lejoni q� n� em�r t� organizator�ve t� k�saj konference: Muzeut Historik t� rrethit, Shoqat�s kulturore atdhetare �Mirdita�, shoq�ris� �Abat Do�i� dhe N�nprefektur�s, si dhe dashamir�sve t� shumt� t� dijes e kultur�s k�tu, t'ju uroj mir�seardhjen.

Kjo konferenc� �sht� n� vazhd�n e pun�ve kulturore-shkencore q� Mirdita i ka patur tradit�, por q� i ka ngritur n� nj� stad t� ri, sidomos n� dhjet�vje�arin e fundit. P�rmes botimeve t� suksesshme, promovimeve, veprimtarive p�rkujtimore p�r figura t� shquara t� tradit�s, panaireve, shtypi lokal e t� tjera, intelektual�t e Mirdit�s kan� kontribuar p�r vler�simin e historis� dhe kultur�n komb�tare.

Ka qen� nj� pun� k�mb�ngul�se e motivuar me mjaft v�shtir�si e sakrifica, por si� duket i till�, i mundimsh�m �sht� fati i pun�s intelektuale e krijuese. Edhe n� vitin 1997 kur mendje t� �oroditura rr�mbyen p�r nj� �ast arm�t, studiuesit e krijuesit e k�tij vendi prinin me pen� e dituri, nj�lloj si rilindasit. Kan� merit� n� k�t� ringjallje dijetar�t e mir�njohur si prof. Dr. Mark tirta, prof. Pal Do�i etj, q� kan� frym�zuar veprimtarin� studimore te m� t� rinjt�.

Mirdita e djeshme dhe e sotme, me at� �ka fsheh brenda thelbit t� vet, ka t�rhequr v�mendjen e dijetar�ve t� shumt� t� vendit dhe t� huaj, mes tyre edhe tuaj�n q� jeni sot k�tu p�r t� kumtuar p�r ��shtje t� r�nd�sishme t� historis� dhe t� sotmes. M� lejoni t'juj falenderoj edhe nj�her� p�r p�rkushtimin tuaj p�r p�rgatitjen e kumtesave me interes q� do t� ligj�rohen sot n� k�t� sall�.

Kemi bindjen se materiale t� tilla nuk do t� jen� thjesht� p�r arkivin e studimeve, por se ato do t'i sh�rbejn� t� sotmes, integrimit t� k�tij vendi n� rrjedhat e qytet�rimit bashk�kohor, ku kemi hyr� pakthyesh�m.

:: Librat e Botuar

:: Artet e Kultur

:: Stafi Drejtues

:: Forumi Kuvendi

:: Chat

:: Libri i Miqve

Të gjitha të drejtat e rezervuara � 2003 mirdita.net