mirdita

<%@ Language=JavaScript %> mirdita

Mirdita , miresevini ne www.mirdita.net Letersi, Histori, Art& Kulture, Forum, E-Mail falas me .. @mirdita.net

English

MIRDITA

PREJARDHJA E EMRIT SIPAS AUTOR�VE T� NDRYSH�M DHE LEGJEND�S

1.       Emri sipas autor�ve t� ndrysh�m.

Mirdit� nuk i p�rket koh�s s� lasht� (Ilire)¹.

P�r her� t� par� (ndoshta) si mbiem�r ndeshet n� Kadastr�n Venedikase t� Shkodr�s n� fillim t� shekullit XV.

�N� Katundin Menshabardh t� krahut t� n�nshkodr�s banonin n� vitet 1416-1417 Gjon dhe Pjet�r Mirdita².

Ata ishin t� ardhur nga viset midis lumenj�ve Fan dhe Mat� ³.

N� vitin 1467 n� Dibr�n e poshtme n� katundin Sihadoll, banonte Ndre Mirdita, nd�rsa n� katundin Shipshan Gjon Mirdita⁴.

Si em�r katundi, vendi e krahine, Mirdita gjendet n� regjistrat Osman t� Sangjakut t� Dukagjinit t� viteve 1533-1536, 1571 dhe 1591. M� 1533-1536 Mirdita si Katund (krahine) kishte 9 Katunde dhe 161 sht�pi. P�r vitin 1571 regjistri s�p�rmban t� dh�na, sepse mirditasit nuk kan� pranuar t� regjistrohen. N� vitin 1591 Mirdita p�rmendet si katund me 46 sht�pi si krahin� me 9 katunde me 168 sht�pi⁵.

N� kokumentat paraosmane Mirdita quhet her� Nd�rfana her� Dukagjini.

Ndryshimi i emrit t� krahin�s nga Dukagjin n� Mirdit� �sht� b�r� gradualisht. Por kjo nj�si ekzistonte pavarsisht nga emri. Fakti q� n� Kish�n e Sh�n Ll�zhdrit (Sh�ngjinit), apo Sh�n Aleksandrit sipas Shuflajt n� Shkall�n e Shenjt�, n� bjeshk�t e Oroshit kishte varreza ku varroseshin t� vdekurit nga gjith� zona p�rreth e deri n� Kresht e Shkod�r e tregon nj� gj� t� till�.

Edhe shtrirja e pronave t� Abacis� s� Shllezhderit nga af�r qytetit t� Burrelit t� sot�m e deri n� Shkod�r (mullinj, toka, vakufe etj), e tregon ekzistenc�n e krahin�s n� fjal� Mirdit�, Dukagjin apo Nd�rfan� qoft�.

N� Kuvendin e Dukagjinit t� vitit 1602 t� mbajtur tek kisha e Sh�nllezhdrit n� Shkall�n e Shenjtit t� Oroshit t� par�t n�nshkruan vendasit, krer� t� njohur Mirditas, at�her� dukagjinas si: Gjin Gjergji, Gjon Qefalia, Geg� Zajsi etj.

M� 1610 M Bici �shkruan nj� let�r p�r Dukagjinasit e Kthell�s� d.m.th. edhe kthellasit (nga Rr�sheni deri af�r Burrelit t� sot�m) ashtu si Mirdita quhej Dukagjin, p�rmend Fanin si krahin� krahas Mirdit�s.

Nuk �sht� e rastit q� n� Kosov� dhe Kuk�s mirditasit i quajn� Fan�, madje dhe vet� mirditasit, Kthellasit dhe n� p�rgjith�si katolik�t e tjer� t� ngulitur atje.

N� an� t� Tiran�s dhe Shijakut, t� Fushkruj�s, ka raste q� �do mirditas e quajn� Kthellas.

N� Kuvendin e Ku�it, 14 Korrik t� 1614-t�s nd�r krer�t e beslidhjes n�nshkruan edhe Gjergj Bardhi prej Mirdite⁸.

M� 1621, P Budi e sh�non Mirdit�n si nj� nga trevat e popujve t� Dukagjinit⁹.

M� 1629 p�rmenden �popuj t� quajtur mirditas, shqiptar�, por armiq t� turqve�¹⁰.

M� 1637 M Skura shkruante: �Mb�rrita n� Mirdit�, dhe po i l�shoj katundin e Mirdit�s s� Ep�rme at� t� Zajsit p�rfshitas� ¹¹.

Nd�rsa K. Jeri�ek thot�: �M� 1426 sh�nohej vet�m Kisha e Sh�nllezhdrit mbi mal¹⁶, n� vitin 1638 i shtohet �Mbi malin e mirditasve�¹⁷.

M� 1641 po sipas Shuflajt dalloheshin rreth k�shtjell�s s� Lezh�s, rrjedh�n e poshtme t� lumit Mat dhe rreth Kurbinit �Shqiptar� t� maleve, mirditasit, bulgjrak�t e selitasit, t� cil�t turqit i quajn� kryengrit�s e tradhtar� ¹³.

N� k�t� zon�, pra n� Mirdit� �� k�tu p�rmendet p�r her� t� par� titulli prinq-pringji (Prenk, Princeps), t� cilin e mbajn� edhe sot e k�saj dite krer�t e malsive Katolike t� Mirdit�s q� jan� vazhdimisht n�n ndikimin e fort� t� abat�ve benediktine t� sh�n Lleshit (santus Alexander de Monte) n� Malin e Shenjt�. Ky manastir u shnd�rrua n� koh�n e turkut n� k�shtjell� n�n t� cil�n u zhvillua lokaliteti me emrin Orosh�¹⁴.

N� nj� njoftim t� vitit 1648 thuhet: �Meqen�se filluan ndjekjet, ai iku n� Dib�r, pra midis mirditasve� ¹⁵.

M� 1649, F Bolica kumtonte: �Misioni i Mirdit�s p�rfshin vet� Mirdit�n, Fanin e Vog�l, Kthell�n, Selit�n, Macukullin e Prellin Lur�n Vlashajn e Qidhn�n, Bazin e Rr�nz�n, t� gjitha nd�r male ku ka shum� popuj m� tep�r t� rrept� se t� eg�r� 16.

M� 1650 B Orsini shkruante: �Po mbahem n� m�shir� t� klerik�ve t� Mirdit�s�¹⁷.

M� 1666 P Bogdani p�rmend: �Popujt e maleve t� Mirdit�s, Kurbinit dhe t� Arrnit� ¹⁸.

�Nisa nga Blinishti dhe mb�rrita n� Mirdit� e cila kishte kish�n e Sh�nkollit (Fan�). Mirdita (b�rthama) si famulli ka katundet Orosh, lagje, Mashterkore dhe Tumerisht. N� mal �sht� Abacia� ¹⁹.

N� hart�n e P Koronelit, t� botuar n� 1688 dhe n� at� t� G. Kantelit t� botuar n� 1689 sh�nohen: �Popujt e Mirditasve�.

Nd�rsa Ipeni vinte n� dukje; �Mirdita nuk �sht� em�r fisi por hapsir� vendi hinderlandi, Landehafti, territori� ²⁰.

Sipas t� dh�nave por dhe goj�dh�nave embrioni Mirdit� si territor �sht� em�r fshati Gryk�-Orosh dhe zbret deri af�r Repsit. Pastaj m� von� ky katund emrin e tij do ta humbiste sepse ky em�r do t� p�rfshinte territore e banor� (popuj) nga Drini e deri n� Mat, nga Arrni (Kuk�s) e deri Kurbin, nga Qidhna (Dibra e poshtme) e deri n� Sh�ngjin (bregdet) (Autori).

2.       MIRDITA SIPAS LEGJEND�S

Nj�her� e nj� koh� thon� Duka q� zot�ronte hapsira nga Lura e deri n� Shkod�r e kishte emrin Gjin. Duka Gjin pati tre pinjolle, (3 trashigimtar�, meshkuj). Kishte edhe vajza. T� gjith� jetonin n� nj� familje t� madhe derisa u b�n� me nip�r e mbesa, ndoshta dhe me st�rnip�r. Erdhi nj� koh� kur familja e madhe e Duk�s Gjin do t� ndahej. Thuhet se Duka Gjin, pra i ati i tre djemve kishte vdekur.

N� baz� t� s� drejt�s zakonore tre v�llez�rit do t� ndanin gjith�ka kishte familja e madhe n� tre pjes� dhe k�shtu do t� formoheshin tre familjet e Dukagjinit. Gjithnj� sipas �Zakonit�, djali i madh (i par�) ndan, nd�rsa duke filluar nga m� i vogli e n� vazhdim zgj�dhin pjes�t e ndara (n� rastin ton� hysja (pjesa) do t� ndahej tresh). P�rgjegjsia ishte e madhe.

E k�shtu i pari djal� i Dukagjinit e ndan pasurin� n�:

1.    Nj� pjes� p�r nj� familje do t� ishte pleqsia (e drejta p�r t� dh�n� drejt�si n� gjith� territorin e Dukagjinit dhe m� tej), bashk� me t� dhe kali i shal�s.

2.    Pjes� tjet�r do t� ishte mulliri i bloj�s, shosha dhe artizanati sht�piak etj.

3.    Pjesa e tret� sipas v�llait t� madh do t� ishte toka bujq�sore dhe kullotat etj.

Pasi u b�n� t� qarta ndarja e pasurive e ofi�eve n� tre pjes�, i vogli thon� zgjodhi tok�n.

Kur ky v�lla (i vogli) zgjodhi tok�n v�llai i madh dhe v�llai i dyt� nj�z�ri than� �Mir� dite�.

I dyti i tha v�llait t� madh mbaje shal�n e kalit (pra t� drejt�n p�r t� pleq�ruar e fituar nga kjo), kurse mullirin, shosh�n dhe artizanatin familiar e mbajti i dyti.

E k�shtu sipas k�saj legjende zona e Duk�s Gjin, pra e Dukagjinit ishte e banuar nga tre familje t� m�dha: MIRDIT�, SHOSH dhe SHAL� (v�llai i par�).

Si p�r ta v�rtetuar k�t� legjend� ka goj�dh�na q� b�jn� fjal� se deri para 70-100 vjet�sh k�to familje nuk merrnin e jepnin vajz� (nuk b�nin Krushqi) nj�ra me tjetr�n.

Pra e th�ne shkurt mirditasit nuk jepnin vajza dhe nuk merrnin n� Shal� e Shosh. Kufiri natyror mes tyre (Mirdit�s e Dukagjinit) ka qen� lumi Drin.

:: Librat e Botuar

:: Artet e Kultur

:: Stafi Drejtues

:: Forumi Kuvendi

:: Chat

:: Libri i Miqve

Të gjitha të drejtat e rezervuara � 2003 mirdita.net