mirdita

<%@ Language=JavaScript %> mirdita

Mirditai.net i pari portal i Mirdites Online

English

Duke shfletuar historin�

PRENK BIB� DODA, ATDHETAR I MADH P�R T� DREJT�N KOMB�TARE

Nd�r ato figura historike q� lan� gjurm� t� pashlyera n� historin� komb�tare �sht� edhe atdhetari i ndritur i kombit shqiptar Prenk Bib� Doda. P�r veprimtarin� e tij patriotike nj� koh� t� gjat� �sht� heshtur, por edhe kur �sht� p�rmendur, kjo �sht� b�r� n� kontekstin negativ nga historian�t q� ishin n� sh�rbim t� djallit p�r t� zhdukur �do gj� shqiptare, prandaj u munduan q� veprimtaris� s� tij t'i mveshin kontekste negative, k�t� sh�rbim t� ul�t e kishin b�r� edhe ndaj nj�r�s prej figurave m� komb�tare shqiptare At Gjergj Fisht�s e shum� atdhetar�ve t� tjer� q� nuk kursyen asgj� p�r kombin shqiptar.

Ky atdhetar shqiptar u lind n� vitin 1858 n� fshatin Orosh t� Mirdit�s, fshat i njohur p�r tradit� patriotike, gjithnj� ka qen� n� an�n e d�bimit t� Perandoris� Osmane. Prenk� Bib� Doda ishte d�buar q� n� f�mij�rin� e vet n� stamboll, por ishte kthyer pas vdekjes s� Bib� Dod�s n� Mirdit�, p�r t� vazhduar detyr�n e Kapedanit n� Mirdit�. N� vitin 1876 e udh�hoqi kryengritjen e Mirdit�s s� bashku me patriotin dhe atdhetarin e shquar Imzot Prenk Do�i. Prenk Bib� Doda u caktua Prij�s i Mirdit�s, arsyeja q� i dha shkase Imzot Prenk Do�it, i cili s� bashku me t� ta udh�hiqte kryengritjen ishte vdekja e Bib� Dod�s, i cili ishte vrar� nga nj� sh�rb�tor i Turqis�, shtet okupues q� kishte para vetes detyr�n p�r ta zhdukur der�n e Gjonmarkajve, t� cil�t nuk ishin n�nshtruar gjat� pes� shekujve t� rob�ris�.

Synimi i tyre ishte arritja n� Mirdit� dhe pengimi i familjes s� Gjonamarkajve p�r t� mos sunduar m� n� baz� t� Kanunit t� Lek� Dukagjinit, administrim q� ishte b�r� hal� n� sy p�r Turqin�. Pas disa kohe, Prenk Bib� Doda u lidh me krer�t e l�vizjes komb�tare n� Dib�r, Lur�, Mal�si t� Madhe, Shal� e Shosh�, sepse kishin nj� synim t� shenjt� dhe nj� q�ndrim t� drejt� p�r largimin e Perandoris� Osmane nga trojet tona shekullore. Pas d�shtimit t� k�saj kryengritjeje Prenk Bib� Doda q�ndroi ilegal n� Lur�, ku i p�rpiloi kornizat e nj� kryengritjeje t� p�rgjithshme kund�r osmanlinj�ve. Por edhe Prenk Bib� Doda, ashtu si krer�t e L�vizjes Komb�tare e dinin mir� se pas largimit t� Perandoris� Osmane nga trojet tona do t� ndeshen me probleme t� ardhacak�ve ballkanas q� e luanin politik�n dyftyr�she, prandaj krer�t u p�rgatit�n t� luftonin n� dy fronte. Prenk Bib� Doda i njihte mir� traditat dhe historin� e kombit shqiptar, prandaj ishte i zgjedhur nga vet� populli p�r realizimin e t� drejtave shekullore, k�shtu q� p�r t'i p�rballuar t� gjitha k�to v�sht�rsi ky kishte dy pik�mb�shtetje: nj�ra ishte vullneti q� ia jepte Perendija e tjetra ishte nd�rgjegja e lart� Kastriotike e historis� s� lavdishme t� dh�mbshme, por krenare. Dhe k�shtu, me hapa t� sigurt Prenk Bib� Doda p�rgatiti terrenin p�r nj� luft� t� p�rgjithshme shqiptare kund�r Perandoris� Osmane, e kjo ndodhi n� vitin 1878, kur Prenk Bib� Dod�n e gjeti n� krye t� Lidhjes Shqiptare t� Shkodr�s. P�r veprimtarin� e Prenk Bib� Dod�s n� p�rgatitjen e Lidhjes Shqiptare t� Prizrenit dihet shum�, por e v�rteta se ai ka qen� nd�r figurat m� emblematike p�r orientimin e duhur komb�tar, gati se ka r�n� n� hije. N� k�t� shkrim po japim fjal�n e disa fakteve shkencore t� cilat d�shmojn� pesh�n e Prenk Bib� Dod�s si atdhetar. Shkenctari libanez Gjergj Korma (Georges G. Krom), n� tez�n e tij t� doktoratur�s, t� mbrojtur n� Sorbon�, t� botuar n� Paris n� vitin 1971 konstaton se " L�vizja komb�tare shqiptare fillon n� vitin 1878, kur Lidhja e Prizrenit, e drejtimit islam e udh�hequr nga Haxhi Ymer Prizreni dhe t� Lidhjes Shqiptare t� Shkodr�s, e udh�hequr nga Prenk Bib� Doda, i drejtimit t� krishter�, shpallin origjin�n e vet t� p�rbashk�t etnike me �'rast ndryshimet fetare jan� fare t� par�nd�sishme ". Ky zgjim kryesisht spjegohet me rilindjen kulturore dhe gjuh�sore t� trim�ruar nga veprat e shqiptar�ve n� diaspor� n� SHBA, Itali e ve�an�risht n� Egjipt. N� at� zgjim n� mas� t� barabart� marrin pjes� t� krishter� dhe musliman�, t� cil�t, duke tejkaluar rrethanat e veta fetare e gjejn� s�rish p�rkat�sin� e p�rbashk�t etnike. Nd�rkaq, filozofi dhe historiani gjerman Peter Bartels, n� librin e tij: Albanien Vom Mitalalter bis zur Gegenvart ", f. 95, ku b�n� fjal� p�r Lidhjen Shqiptare t� Prizrenit, ai kontributin e Prenk Dod�s dh�n� Lidhjes Shqiptare e spjegon n� k�t� m�nyr�: " N� k�t� luft� kund�r Turqis� nuk kan� qen� t� angazhuar vet�m musliman�t, por edhe katolik�t e dh�hequr nga Kapidani i Mirdit�s Prenk Bib� Doda ". Dhe vazhdon m� tutje:

" Me 13 qershor t� vitit 1878, n� mbledhjen e par� t� Kongresit t� Berlinit, Lidhja Shqiptare e Shkodr�s, e udh�hequr nga Prenk Bib� Doda, i d�rgoi nj� memorandum kryeministrit t� Britanis� Lord Beaconsfildit q� edhe delegacioni shqiptar t� merr� pjes� n� kongres ". N� memorandum thuhet: " Ne shqiptar�t jemi popull i vet�m n� Ballkan q� nuk i kemi p�rfaq�suesit tan� n� Kongresin e Berlinit. Ne ende se kemi nj� qeveri t� p�rbashk�t, por nuk d�shirojm� q� t� na prezantoj� Qeveria e Turqis�. Ne shqiptar�t jemi popull me kultur� t� njejt�, me gjuh� dhe tradita t� p�rbashk�ta. Ne i kemi dy besime t� ndryshme, por, kurr�sesi nuk e kemi harruar prejardhjen ton� t� p�rbashk�t ", p�rfundon memorandumi i d�rguar kryeministrit t� Britanis� s� Madhe, Lordit Beaconsfild, nga Lidhja Shqiptare e Shkodr�s e udh�hequr nga Prenk Bib� Doda. Pas gjith� k�saj veprimtarie atdhetare t� Prenk Bib� Dod�s dh�n� Lidhjes Shqiptare t� Prizrenit, at� do ta gjente fati, ashtu si� i gjeti shum� udh�heq�s t� saj, shtypja e tij me shpat� e hekur t� nxeht� nga Turqia. Prenk Bib� Doda, n� vitin 1881, do t� internohet p�r t� dyt�n her� n� Turqi, n� Anadoll, ku do ta mbajn� turqit plot 17 vjet n� internim, deri n� vitin 1908. Por shkaku q� Prenk Bib� Doda t� rikthehet Kapedan i Mirdit�s �sht� kryengritja e organizuar nga Mirdita n� vitin 1903, e cila k�rkoi kthimin e tij. Kthimi i Prenk Bib� Dod�s n� Mirdit� u shnd�rrua n� fest� t� madhe, jo vet�m p�r mirditasit por edhe p�r t�r� Shqip�rin� e Veriut, t� cil�t at� e shihnin si udh�heq�s t� ardhsh�m t� Shqip�ris� s� Pavarur dhe t� bashkuar me t� gjitha vilajetet shqiptare. Pas kthimit n� Mirdit� n� vitin 1908, Prenk Bib� Doda vazhdon aktivitetin atdhetar edhe pas shpalljes s� Pavar�sis� s� shtetit Shqiptar. P�r k�t� angazhim dhe zot�si, nderin dhe respektin q� e g�zonte Prenk Bib� Doda n� mbar� Shqip�rin�, e sidomos n� Shqip�rin� veriore, flet raporti i d�rgat�s s� Qeveris� s� Vlor�s i vendosur n� Shkod�r. Raport i zot�rinj�ve L. Gurakuqi, H.B Vrioni dhe E.B. Vlora. " Qeveris� s� P�rkohshme n� Vlor�, gusht 1913. Kemi nderin t'ju shtrojm� raportin n� vijim mbi pun�n q� menduam ta b�jm� n� Shkod�r, pas barr�s q� na keni v�n�, t� shkojm� n� at� qytet dhe t� shohim se n� �'m�nyr� mund t� nisej nj� marr�veshje e ngusht� dhe e drejt� n� mes t� Qeveris� son� dhe atyre viseve t� sundimtar�ve t� Shkodr�s ku nuk arrin� fuqia e komisionit nd�rkomb�tar. Me t� arritur n� Shkod�r, pat�m nj� pritje aq t� mir�, s� cil�s i mbetemi p�rgjithmon� mir�njoh�s, nga i t�r� populli i qytetit. Mendimi jon� ishte q� t'i paraqesim komisionit nd�rkomb�tar p�r t'u marr� vesh me t� duke i treguar q�llimin ton�. Jemi t� g�zuar t� themi se pjes�tar�t e ndersh�m t� atij komisioni pat�n mir�sin� dhe u soll�n n� m�nyr� njer�zore me ne. T� gjith� na siguruan se e shihnin me sy t� mir� pun�n e na uruan nj� p�rfundim t� g�zuesh�m.

N� fillim t� vepr�s son�, u mb�shtet�m n� parime q� t'i k�shillojm� qytetar�t e Shkodr�s, n� prezenc�n e tyre, ashtu edhe banor�t e fshatrave t� maleve, p�r t� b�r� fillimisht bashkimin e lidhjes mes tyre e pastaj edhe marr�veshjen me qeverin� ton�. Duke u bazuar n� k�to dy pika, q� n� dit�t e para pat�m shum� takime e marr�veshje, si me t� krishter� ashtu edhe me muhamedan� t� Shkodr�s dhe me disa nga krer�t e maleve t� Dukagjinit dhe t� Mirdit�s. Kur erdhi Prenk Bib� Doda n� Shkod�r i gjith� populli e priste me padurim dhe pati nd�rime t� m�dha, takimet e marr�veshjet tona u b�n� m� t� shpeshta e m� miq�sore. Dit� p�r dit� mbledhje t� m�dha u mbajt�n n� Klube t� Shkodr�s apo n� sht�pi t� Prenk Bib� Dod�s dhe n� t� gjitha bisedat q� u b�n� u pa haptas d�shira e paq�s, e bashkimit dhe e lidhjes. Q�llimi yn� ishte t'i takojm� dhe t'i afrojm� me nj� mendim e nj� d�shir� t� vetme krer�t e maleve e t� fushave t� qytetit t� Shkodr�s. K�to q�llime dhe d�shira u gjet�n n� t� gjitha mendjet dhe zemrat e tyre, k�shtu q� puna jon� u leht�sua tep�r e na dhan� premtime t� mira. Autori m� i madh dhe m� i lart� i marr�veshjes dhe i bashkimit n� krahin�n e Shkodr�s �sht� sot p�r sot i p�rndershmi Prenk Bib� Doda i Mirdit�s, i cili p�rve� emrit dhe nderimit q� ka kudo n� ato vise ka edhe nj� m�nyr� fjal� e veprimi aq t� ngroht� e t� arsyeshme q� ofron, lidh� dhe bashkon. Pas t� gjitha atyre v�rejtjeve q� b�m� n� ato dit� q� q�ndruam n� Shkod�r, e pas marr�veshjeve e bisedimeve q� pat�m me krer�t dhe pas premtimeve e sigurimeve q� morr�m mund t� themi me g�zim q� Krahin�n e Shkodr�s e gjet�m dhe e lam� shum� m� mir� sa q� menduam. Po e p�rs�risim edhe nj� her� se t� gjith� kan� d�shir� p�r paqe e bashkim e sa p�r t� kryer k�t� q�llim krer�t dhe t� par�t e maleve t� fushave e t� qytetit s� shpejti do t� mbajn� nj� mbledhje t� madhe ku shpresojm� t� hedhim themelin e nj� bashkimi t� plot� nga i cili do t� rridhte pastaj edhe marr�veshja me Qeverin� ton� t� P�rkohshme. Mbledhja do t� mbahet ose n� Shkod�r ose n� Lezh�, nd�rsa zgjedhja e vendit do t� b�het pasi t� kthehet z. I. Tije, arqipeshkvi i Shkodr�s, i cili pritet t� vij� k�to dit�. P�rfundojm�, duke ju sjell� sh�ndet e urime t� gjith� vendasve t� asaj krahine, me p�rsh�ndetje personale t� t� p�rndershmit Prenk Bib� Doda, t� t� p�rndershm�ve peshkop� t� Lezh�s t� Zadrimes e t� Mirdit�s, e t� gjith� kryesis� s� Klubit, t� cil�t na kan� porositur t'ju sigurojm� se si jan� t� lidhur me zem�r ashtu t� lidhen shpejt edhe me pun� me Qeverin� e P�rkohshme. " P�rlindja e Shqip�ris�, 10 -23 gusht 1913). Pas mbajtjes s� Kongresit t� Triest�s, prej 1 deri 4 mars 1913 dhe pas aprovimit t� k�rkesave q� dol�n nga ky kongres i madh gjithshqiptar, ku merrnin pjes� nga Preveza e Janina, Shkupi e Manastiri, nga Shkodra e Saranda, nga Kalabria e Sicilia, nga Kosova e vende t� tjera, Prenk Bib� Doda ishte p�rsh�ndet�si dhe p�ruruesi i par� i k�tij kongresi p�r pun�n e mbar� dhe t� sukseshme n� realizimin e k�rkesave. Pas nj� kohe n� Shqip�ri erdhi Princi Vilhelm Von Vidi, me �'rast u formua Qeveria e Re, me kryeministrin Turhan pasha. N� k�t� Qeveri, Prenk Bib� Doda e kishte postin e Ministrit t� Pun�ve t� Jashtme. Pasi para se t� vinin n� Shqip�ri forcat austriake n� vitin 1916, ata kishin lajm�ruar popullin shqiptar dhe politikan�t e asaj kohe, q� ata nuk po vinin si pushtues n� Shqip�ri, por po vinin q� ta shpejtojn� at� nga orekset e fqinj�ve ballkanik�, ardhjen e s� cil�ve e p�rsh�ndet�n Prenk Bib� Doda dhe Ahmet Zogu, i cili u aktivizua p�r t� par�n her� politikisht. Pas gjith� k�saj veprimtarie atdhetare, pasi i shp�toi dy internimeve n� Turqi, Prenk Bib� Dod�n p�r nj� koh� u mundua ta p�rvet�soj� kryeqeveritari serbo-malazez dhe armiku m� i madh i shqiptar�ve n� k�t� koh� Nikolla Pashiq, por pasi ky e pa se nuk mund ta p�rvet�sonte n� asnj� m�nyr�, Prenk Bib� Dod�n, ngritjen e s� cilit fuqit� perendimore e shihnin me sy t� mir�, Pashiqi p�rgatit atentat kund�r Prenk Bib� Dod�s, pik�rsht n� momentin kur ky p�rgatitej q� me ndihm�n e k�tyre fuqive t� b�hej udh�heq�s i Shqip�ris� s� Pavarur. Ardhja e Prenk Bib� Dod�s n� krye t� Shqip�ris� nuk i shkonte p�r shtat kursesi sllav�ve, por edhe nj� pjese t� shqiptar�ve t� cil�t ishin t� mjer� shpirt�risht dhe t� shitur posht�risht. K�ta p�rgatit�n atentatin kund�r Prenk Bib� Dod�s, i cili u vra n� ver�n e vitit 1919, n� mosh�n 61 vje�are, pik�risht at�her� kur e kishte arritur stadin m� t� lart� t� pjekuris� politike. Vrasja e Prenk Bib� Dod�s shkaktoi zem�rim dhe indinjat� t� thell� n� mbar� Shqip�rin� dhe m� gj�r�. Por, ky atdhetar shqiptar p�rveq q� la gjurm� t� pashlyeshme n� dokumentet e koh�s u p�rjet�sua edhe n� k�ng�. K�shtu, v�llez�rit Pjet�r dhe Ndue Lleshi do t� k�ndojn�: " Prenk Bib� Doda dhe At' Gjergj Fishta k�si dragojsh ka rrit� Mirdita ! " Barazimi i Prenk Bib� Dod�s me at� t� At' Gjergj Fisht�s tregon se t� dyt� jo vet�m se jetuan n� nj� periudh� kohore, por kishin ngjashm�ri. Jet�t e tyre, ajo politike e Prenk Bib� Dod�s dhe ajo letrare e At' Gjergj Fisht�s ishin jet� t� bujshme. Prenk Bib� Doda u p�rjet�sua n� k�ng� t� popullit, t� cilat flasin p�r vrasjen e tij. Nj� k�ng� ende e papublikuar �sht� ajo e rapsodit ton� t� ndjer� Mark Oroshit, i cili nd�r t� tjera do t� k�ndoj�:

" Shka ka dielli

Q� s' b�n� drit�,

Vran� Prenk Bib� Dod�n

Mos paqin dit�! "

Ndalja e diellit q� shpreh rapsodi v�rteton ndjenj�n e dh�mbshuris� q� kishte populli shqiptar p�r vrasjen e Prenk Bib� Dod�s. Pastaj n� vargjet tjera:

Prenk Bib� Doda i gat� e i holl�

Dy allti i majke n'dor�,

M'paqi n'qaf� more ju mal�sor�,

N'qaf� m� paq mori Mal�si,

Jam kon Mbret p�r me dal n'Shqipni! "

Si� shihet nga k�to vargje, por edhe nga t� dh�nat e drejt�p�rdrejta t� njer�zve t� vjet�r shihet qart� se Prenk� Bib� Doda ishte vrar� nga dora shqiptare q� punonte p�r interesa t� Nikolla Pashiqit dhe per interesa te tjera antishqiptare. P�r jehon�n nd�rkomb�tare q� b�ri vrasja e Prenk� Bib� Dod�s, n� k�ng�n e rapsodit Mark Oroshi thuhet k�shtu:

" Jam kon djal� p�r me dal� n'Shqip�ri,

Mos me jau que djemt asqeri,

Mos t'jau rreh djemt� me kamxhi.

Mos t'jau rrehin djemt� e t'jau mundojn�

Mbretit gjerman letra po i shkon ".

Por, si do t� jet� p�rgjegja e udh�heq�sve perendimor� rreth k�saj vrasjeje, e n� ve�anti atij gjerman, pasqyr�n reale na japin vargjet e fundit t� k�saj k�nge:

" E mur letren, mbreti pe k�ndon

Lot p�r faqe po i shkojn�.

Ja nis mbreti po vajton,

Krejt shqiptar�t mbetshin shkret�,

Vran� Prenk Bib� Dod�n djemt� e vet,

I madhi Zot, tradhtari i laft� shkret� ! ".

Vrasja e Prenk Bib� Dod�s v�rtet tradh�tar�t i la t� shkret�, por la nj� zbrazt�si t� madhe n� popullin shqiptar dhe k�shtu ajo q� nuk i shkoi p�r dore princit t� Mirdit�s q� t� b�hej udh�heq�s i Shqip�ris�, sepse e vran� p�r t� mos vdekur kurr�, i shkoi p�r dore princit t� Matit Ahmet Zogut q� t� udh�heq� Shqip�rin�, por t� cunguar, pa kok� e pa zem�r.

Marre nga Libri Deshmi Koherash i Nue Oroshi ShB Lumbardhi Prizren 2003

KRAJLI I SHQIPNIS�

Ne po rrim� pa za

Se reja e madhe na ra

Se ke ken� pasha i Shqypnis�

Ke ken� pasha i bajrakve t� Mirdit�s

Pes� Bajrak� me sodet i ke rrxue

Emni i Mirdit�s me sodet ka mu harue

Por ne mos u idhnojshin sod pak

Ata mos laqin djal n� oxhak

Deken tande n� breg t� Mates kush se ka prit

Me kat�r vet� at dit� se t� kishin myt�

Se gjith�her� ke hec me djelmni

Tash disa vjet tuj u p�rpjek p�r Shqipni

Por mos t� madhnohet aji q� t� ka vra

Se ska ra n� gjak si �do gjak

Pse ka vra ma t� parin oxhak n� pes bajrak

Pes� bajrak�ve sot po u them nj� fjal�

T'mos t'u dhimet t� tanve ka i djal

Me que me dek p�r nder e p�r hall

Se Mirdita p�rnj�mend posht ka ra

Por gjithmon larg asht ndie me za

Ku ka ra gjithmon ka lan nam�

N� lufta t� larg�ta gjithmon ka shkue

Dera jote gjithmon i ka que

Me t� par�t n� luft kan ra

Me faqe t� bardh gjithmon jan da

Ma s� pari i jot ka met n� kala

Ti se ke ken nj� oxhak i xanun von�

Por ke qen� oxhak i ken gjithmon

Te krajlat e mreti e keni pas zan

Se zoti ju pat fal nishan

Gjtihmon ju desht e ju aviti mreti

Ju preku petkat e ju vu nishan si veti

Se besa p�r princ si ke ken�

Ke hjek dit�n e sikletit

Ke shkue jet�n n� shpin� t� detit

Tridhjet e disa vjet ke ndej i tretun

Sarajet tueja gjithmon i ke d�shirue

Nan� e mot�r p�r t� gjall� t� kan� lotue

Por kur t� shkojsh mram n� at� fush� t� gjan

Tash t� qohen t� gjith� n� kamb�

Tash t� qohen t� tan temenan

Tash t� dalin para bab� e nan�

Ata tash t� bertasin ndo i fjal�

Ti Preng si ke lan� oxhakut djal

Sarajet tueja me rob�t e ke rr�nue

Djelm e rrogtar i le shkretnue

Tash nuk po t� vajton veq ty

Por po vajton edhe k�t Shqypni

Se p�r t� sod e n� bajrak t� zi

Dij qi u ba n� vras� t�nde hiletar

Aj mos u vuft� kur n� far�

Ky vaj �sht� b�r n� dit�n e vdekjes s� Preng Bibdod�s prej Gjeles s� Frrok Mat�s s� Gomsiq�s n� Shkod�r 1919

�sht� mbledhur nga At Shtjef�n Gjeqovi

:: Librat e Botuar

:: Artet e Kultur

:: Stafi Drejtues

:: Forumi Kuvendi

:: Chat

:: Libri i Miqve

Të gjitha të drejtat e rezervuara � 2003 mirdita.net