mirdita

<%@ Language=JavaScript %> mirdita

Mirdita , miresevini ne www.mirdita.net Letersi, Histori, Art& Kulture, Forum, E-Mail falas me .. @mirdita.net

English

:: Poetë të rinj Mirditorë

:: Gjok Beci

:: Albana Melyshi Lifschin

Parath�nie

Fangu b�n pjes� n� trev�n e Bulg�rit dhe shtrihet n� jugper�ndim t� Mirdit�s. Kufizohet me Ferrshkopetin, Ujlurthin, Kthell�n, Rrethin e Ep�rm, Parasporin dhe nga per�ndimi me Fanin. Emri i k�tij vendi vjen nga nj� lloj bari q� rritet n� kodrat n� verilindje t� tij. Toponime me k�t� em�r ka edhe n� vende t� tjera t� Shqip�ris�. Kjo trev� �sht� banuar q� n� shekullin VII, pasi jan� gjetur varreza t� vjetra n� Lime, me en� prej balte, tjegulla t� m�dha, mjete zbukurimi etj. N� Fang �sht� gjetur nj� tjegull� me gjat�si 80 cm dhe gjer�si 40 cm. Copa tjegullash gjenden edhe n� Kodr�n e Duke, Kulme etj. N� regjistrimet turke t� vitit 1431 dhe 1467 gjenden 7 timare n� Kulme me emrat: Pjet�r Kalanezi Marko Kola, Pjet�r Marku, Ilia Gjini, Gjon Ilia, Gjergj S. dhe Budin Gjergji. N� Lindiza jepen emrat Leka Plasha dhe Tanush Trasha. Timaret (sht�pit�) jepen edhe n� vendet p�rreth, si: Gajpi, Fiku, Kurjasuti, Matariza, Skopedi etj. N� k�to vende t� banuara jepet se sa ak�e, thek�r, ven� etj, duhej t� paguanin.

Me pushtimin turk banor�t e k�tyre trevave u larguan n� Itali duke krijuar bashk� me mijra t� tjer�, fshatrat arb�reshe n� Itali. Qendra e sotme e k�saj treve, Fangu, ashtu si dhe Rrasfiku e Fierza, nuk p�rmenden n� regjistrimet turke t� shekullit XV. Fangu ishte i mbuluar me pyje dhe driza. N� thell�sin� 4-8 m ndodhen shtresa r�re e zhavori q� shkojn� mbi 2m, q� tregojn� kalimin e lumit Fan� gjersa formoi shtratin e sot�m.

Paraardh�sit e banor�ve t� tanish�m erdh�n n� k�to treva pas pushtimit turk nga fundi i shekullit XV dhe fillimi i shekullit XVI d.m.th. af�rsisht para 400 vjet�sh. K�t� e v�rteton fakti se nuk gjenden emra as mbiemra familjesh, q� lidhen me regjistrimet e para turke t� shekullit XV. N� trev�n ton� kalonin dy rrug� shum� t� rrahura nga karvane kafsh�sh e njer�zish: Lezh�-Katundi i Vjet�r-Rubik-Kulm�-Orosh-Fan-Pej� dhe Milot-Qaf�g�lqere-Mat-Dib�r.

P�r shkak t� gjaqeve, gjendjes s� v�shtir� ekonomike dhe ndjekjes nga serb�t filluan t� vendosen fise t� reja n� Kulme. Fillimisht u vendos fisi i Mal�ejve n� vendin e quajtur Drobil. Copat e tjegullave, muret tregojn� m� s� miri vendosjen e tyre. Ata erdh�n nga Balshi i Shkodr�s prej shkakut t� gjaqeve. Ky fakt nuk p�rjashton mund�sin� e ardhjes nga Kosova p�r n� Balsh, pasi n� regjistrimet turke ky mbiem�r ndeshet edhe n� nj� fshat kosovar. Ky fis m� von� u nda. V�llai i dyt� shkoi n� Derjan t� Matit. Ai quhej Gjet�. V�llai i par�, Nikolla shkoi n� Skuraj, nd�rsa i treti, Gjoni q�ndroi n� Kulme.

T� dyt�t erdh�n Lesejt. I pari i tyre Lec Dobra, me t� pes� djemt�: Gjinin, Palin, Preng�n, Gjergjin dhe Bidrin erdh�n nga Berisha e Gjakov�s. Ata u vendos�n n� vendin e quajtur Laku i Lesajve. Kishin ikur prej gjaqeve dhe po udh�tonin p�r n� Mat. Ky fis ka q�n� vllaz�ri m� e gjer�, t� quajtur Trashaj. I pari i tyre ishte Gjon Trashaj, nd�rsa Lesajt jan� t� ndar� prej tyre. I pari i Mal�ejve u k�rkoi ndihm�, sepse pritnin q� t'u vinin matjan�t p�r t'u r�n� pr�, p�r t'u marr� gjith�ka. Lesajt e pranuan dhe u ndal�n aty. T� dy fiset q�ndruan trim�risht duke i vrar� dhe shkat�rruar matjan�t.

T� tret�t erdh�n Dedajt. Ata erdh�n nga Oroshi dhe kan� fise n� Spa�, Prosek. Ata u vendos�n tek Maja e Dede. Fisi i kat�rt ishte i Trumshit t� cil�t banonin n� Konaj t� Fanit. Shkuan n� Trush t� Bushatit. Atje u ndan� dhe t� dy vllez�rit Kol� Trumshi e Prend Trumshi zun� vend n� Gjal�pur t� Kulm�s. Nga fisi i Trumsh�ve ka dhe n� Klos t� Matit.

Fisi i pest�, q� erdhi n� Kulm�, ka q�n� i Firzak�ve. Ata l�viz�n nga Gjakova n� Orosh dhe Kulme. U vendos�n n� Fir-Blla�.

T� pes� fiset merreshin vesh mir� me nj�ri-tjetrin dhe i rrinin kuvendit. Nj� her� Mal�i e Lesi ishin n� nj� dark�. Mal�i i shtiu uj� duarve Lesit. Q� at�her� i mbeti vendi i par� k�tij fisi, megjith�se Mal�i kishte ardhur m� par� n� k�to troje. Tek hija e Drobilit edhe sot gjendet nj� shesh q� quhet Sheshi i pleqve. Aty mblidheshin t� par�t e fiseve, kuvendonin dhe vendosnin. N� nj� mbledhje kuvendi b�n� k�t� betim:

-P�r k�ta e tan Zot, as hile 5 fiseve nuk u b�j, as prej fisit nuk dal. Kush theft� ben�, dalt� fare.

T� bashkuar t� 5 fiset ngrit�n kish�n n� pjes�n e par� t� shekullit XVI, q� njihet me emrin kisha e Sh�n Gjonit. �sht� e dokumentuar q� n� vitin 1664 nga Mark Skuraj n� relacionet q� jepte p�r kishat.

Nga fundi i shekullit XVI, p�r arsye ekonomike, fiset filluan t� l�viznin drejt fushave t� Lezh�s. Zun� v�nd tek kisha e Bogdanit n� Proll. K�rkuan q� t� merren vesh, pasi pas 2-3 vjetve, turqit i diktuan. Nj� oficer turk i hipur mbi kal� k�rkoi takim. P�rpara printe nj� i Trashajve. Oficeri mori nj� fije bari dhe i'a solli mbi qaf� nj�rit prej fiseve duke i th�n�:

- Mbaje mend djal pas djali se t� kam lidhur me nj� fije bari .

Ai u inatos dhe nuk e pranoi turpin, por nxori krrut�n (arm�n) dhe e vrau oficerin. Pastaj ndez�n zjarre t� shumta. Turqit nuk mund�n t'i sulmonin, sepse kishin frik�, se ishin shum�. U kthyen dhe zun� vend n� Kryesut dhe pyje t� tjera t� Rrasfikut. Ka disa toponime q� tregojn� vendin e vendosjes s� k�tyre fiseve. Q� k�tu u ndan� duke krijuar fshatra t� reja: Fang, Rrasfik, Fierz�, Katund i Vjet�r (pjesa e Bulg�rit). Secili u vendos sipas d�shir�s pa shikuar se �'fis ishte. Banor�t e Fangut u vendos�n n� tokat m� t� p�rshtatshme p�r t'u punuar. Sot k�tu banojn� banor� nga t� pes� fiset.

N� periudh�n e ndarjes s� fiseve n� troje t� reja, pati edhe dalje mbiemrash t� rinj. Nga Lec Dobra, q� kishte pes� djem, dol�n mbiemrat: Fusha (nga Gjini), Lleshzeft� dhe Vukajt (nga Pali), Ndokalest� (nga Prenga), �unajt (nga Bidri), Gjergji doli fare. Mark Lesi ishte i prapt�. Vrau nj� njeri dhe u b� i paduruesh�m n� fis. E nxorr�n nga fshati. Ra p�r t� jetuar n� Jub� n� mes Shijakut e Durr�sit. Pas disa vjet�sh u s�mur� r�nd�. Kishte dy djem: Prendin dhe Nduen. K�rkoi nga fisi t'ia rritnin djemt� dhe t� dorzonte arm�n tek familja q� kishte b�r� vrasjen. T� dy djemt� i mori kumara nga Manatia, pastaj erdh�n n� Bulg�r. S� fundi, Marku vdiq n� Jub�, kurse Prendi dhe Ndoi erdh�n pran� fisit dhe u vendos�n tek �sht� sot sht�pia e Kol� Fush�s. T� gjith� u thonin: �Djemt� e fush�s�. Prendi pati 4 djem: Lleshin, Gjinin, Dod�n dhe Frrokun. Ndoi pati 5 djem: Preng�n, Ndrec�n, Pjetrin, Markun dhe Nikoll�n. Tre prej tyre dol�n fare. Sot pas 290 vjet�sh t� kthimit t� mbiemrit nga Lesi n� Fush� num�rohen 30 familje. K�shtu ka ndodhur edhe me t� tjer�. Dy vllez�rit Trumsh: Prend Trumshi dhe Kol� Trumshi u ndan�. Prendi q�ndroi n� Fang, kurse Kola shkoi n� tokat e Parasporit q� kishin ndenjur disa barinj t� ardhur nga Do�t� e Sheb�s. Nga tokat e k�tyre barinjve mor�n emrin Do��t e Parasporit t� sot�m. Po k�shtu Firzak�t u ndan� n� Pre�aj, Vasiaj, Koltht�, Kolekajt.

Pati edhe familje q� u mb�shtet�n n� fiset ekzistuese. K�rthejt�, P�rlesajt, Dudajt u mb�shtet�n me Lesajt, Kiku, Palsimon�t me Dedajt etj. Sht�pit� e para t� vendosura n� Fang, pem�t shum�vje�are dhe llogaritja e brezave q� mbahen mend nga t� moshuarit tregojn� se n� Fang paraardh�sit tan� kan� r�n� para 280-300 vitesh, d.m.th. n� fillim t� shekullit XVIII.

Kontrakditore jepet figura popullore e Kok� Mal�it. N� rr�fimet popullore �Po�i me ver�, �Pleq�rimi� etj t� krijohet vizioni sikur ka jetuar n� trev�n ton� n� periudh�n e Sk�nderbeut, kurse n� burimet Osmane t� shekullit XV nuk jepet as emri, as mbiemri i tij.

Fangu ka p�rfshir� edhe Parasporin deri n� vitin 1949 dhe administrohej nga Lezha. N� gusht 1949, me vendim t� K�shillit t� Ministrav� �sht� kthyer me Mirdit�n. Me k�t� rast u shk�put Paraspori si lagje dhe u bashkangjit me Bulqiz�n duke krijuar nj� fshat t� ri.

Banor�t e k�tij fshati jan� shquar p�r trim�ri e zgjuar�si n� t� gjitha periudhat. Mbi t� gjitha figurat e ndritura q�ndron atdhetari dhe arsimdash�si Prend Do�i. Pushteti turk as q� mendoi ndonj�her� p�r arsimin n� k�to treva. Edhe pas shpalljes s� Pavarsis�, edhe n� periudh�n e monarkis�, nuk u krijuan kushte p�r hapjen e shkoll�s n� Fang. Megjithat�, pas pavarsis�, pati p�rpjekje nga disa fshatar� p�r t� d�rguar f�mij�t e tyre n� shkoll� n� Shkod�r, m� von� n� konviktin �Mirdita� n� Orosh. Ndonj� prej tyre arriti t� ndjek� studimet e larta n� Austri, Itali, si: Gjon Fusha, Frrok Fusha, Nikoll� Fusha.

U desht �lirimi i Shqip�ris� nga pushtuesit n� vitin 1944 q� t� plot�sohej �ndrra aq e d�shiruar p�r arsim. Me �Reform�n arsimore� q� u muar nga pushteti i posakrijuar, u b� e mundur q� n� shtator 1946 t� hapej shkolla fillore p�r her� t� par� n� Fang dhe n� vitin 1969 t� fillonte shkolla 8-vje�are.

Fillimisht dhan� m�sim m�sues nga Shkodra, nd�rsa me kthimin e fshatit me rrethin e Mirdit�s, filluan t� jepnin m�sim edhe m�sues mirditor� t� p�rgatitur posa��risht.

Fangu, pas vitit 1950, d�rgoi bijt� e bijat e veta n� shkolla unike brenda rrethit e jasht� tij, n� shkolla t� mesme e t� larta p�r oficer�, m�sues, ekonomist�, agronom�, veteriner� etj.

Vet�m 57 vjet kan� kaluar nga dita e hapjes p�r her� t� par� t� shkoll�s fillore n� Fang dhe 34 vjet t� shkoll�s 8-vje�are, por ndikimi i saj ka q�n� i madh. Nga viti 1973 deri n� vitin 2003 kan� mbaruar shkoll�n 8-vje�are n� k�t� shkoll� 434 nx�n�s, kan� ndjekur t� mesmen, nga k�ta, mbi 220 nx�n�s dhe t� lart�n e kan� mbaruar 32 vet�, djem e vajza.

Historia e k�saj shkolle nuk mund t� ishte shkruar pa ndihmes�n e m�suesve pensionist�, dhe t� moshuarve si: Pjet�r Trumshi, Pal Fusha, Bardh Malshi, Pal Lesi etj, q� e p�rjetuan k�t� koh�, dhe as pa ndihmes�n e drejtoris� s� shkoll�s dhe kolektivit arsimor t� saj. N� k�t� p�rshkrim ndikoi dhe autori, q� ka q�n� nd�r nx�n�sit e par� dhe ka dh�n� m�sim n� k�t� shkoll� n� pjes�n m� t� madhe t� koh�s.

Gjejm� rastin t� falenderojm� t� gjith� ata q� dhan� ndihmes�n e tyre dhe shpresojm� s� t� tjer� do ta pasurojn� n� t� ardhmen.

Autori

:: Librat e Botuar

:: Artet e Kultur

:: Stafi Drejtues

:: Forumi Kuvendi

:: Chat

:: Libri i Miqve

Të gjitha të drejtat e rezervuara � 2003 mirdita.net